Home

Ozan Aydogan

Prachtige Wezens

Volgens maker Ozan Aydogan speelt een collectief onvermogen om uiting te geven aan onze gevoelens een cruciale rol in de ervaring van existentiële eenzaamheid. Persoonlijke teksten zoals een verhaal, gedicht of rap kunnen echter een ingang zijn tot een kwetsbare dialoog, zonder dat het per se zwaar of therapeutisch hoeft te worden. Voor Living Apart Together ging Aydogan, samen met 97 jongeren en hun docenten, op zoek naar woorden. Ozan keerde eerst zelf inwaarts en schreef acht persoonlijke gedichten over zijn ervaring met existentiële eenzaamheid. De gedichten werden het startpunt voor een onderzoek met jongeren naar schrijven en spoken word als een middel om gevoelens (van eenzaamheid) te helpen uiten.

Ozan Aydogan (1993) beschrijft zichzelf als mens, schrijver, acteur en muzikant. Alles wat na ‘mens’ komt, staat voor hem in dienst van dit menszijn. Met existentiële eenzaamheid heeft Aydogan persoonlijk ervaring. Ondanks zijn succes als spoken word artiest (o.a. Nederlands Kampioen Poetry Slam) werd hij een aantal jaren terug overvallen door sterke gevoelens van eenzaamheid. Op zijn hoogtepunt stopte hij met optreden, want de nationale erkenning voor zijn werk liet hem leeg. Aydogan raakte overspannen, werd gediagnosticeerd met een angststoornis en verdween een tijd letterlijk en figuurlijk van het toneel. Tijdens zijn afwezigheid van het toneel hervond hij, geïnspireerd door zijn roots, de drijfveer van zijn makerschap. Voor Living Apart Together gaf hij woorden aan zijn gevoelens van existentiële eenzaamheid, in de vorm van ‘s werelds eerste binaurale spoken word muziekalbum en installatie, genaamd ‘Prachtige Wezens’.

“Ook ik ben door de angst vastgeketend, van onbezorgdheid heb ik geen pap gegeten, sinds deze gegeneraliseerde angststoornis op mijn pad verscheen, ben ik alleen op pad geweest, afgedaald in het zwart van mijn hart ik zag geen hand voor ogen, heb op de tast geleefd, had eerlijk gezegd nog geen dag geleefd, maar zag plotsklaps de geest die van mijn angsten leefde, greep ‘m lachend beet, hij beet van zich af, ik heb hem met man en macht uit mijn hart verdreven. Wij zijn de prachtige wezens.” – Ozan Aydogan (fragment uit ‘Prachtige Wezens’)

Aan de hand van acht gedichten ontwikkelde Aydogan samen met docenten van X11 media en vormgeving (school voor vmbo en havo) een serie workshops, waarin jongeren aan de hand van schrijfoefeningen werden uitgedaagd om woorden te geven aan hun eigen gevoelens. De gedichten, verhalen, raps en spoken word die daaruit voort zijn gekomen, zijn op 20 april 2021 voorgedragen op het podium van de Grote Zaal in TivoliVredenburg tijdens een spectaculaire afsluiting van het onderzoek. Van het onderzoek is een korte documentaire gemaakt door visueel antropoloog Silke van Diemen.

JONGEREN: WEINIG ALLEEN EN TOCH EENZAAM
Een op de tien jongeren is eenzaam, ondanks een vaak stevig sociaal vangnet. De meesten hebben op school en via hobby’s veel contact met anderen en ze wonen vaak nog thuis. Toch ervaren jongeren steeds vaker gevoelens van existentiële eenzaamheid. Het is een onderbelicht type eenzaamheid, ondanks dat het past bij een levensfase waarin een belangrijk deel van hun identiteit wordt gevormd. Existentiële eenzaamheid is het ontbreken van betekenis in je leven.

Existentiële gevoelens van eenzaamheid worden zowel in de klas als thuis en tussen jongeren onderling weinig besproken. Onderzoeker Gerine Lodder, expert op het gebied van eenzaamheid onder jongeren, zou graag zien dat er vaker wordt gevraagd naar sociale onderwerpen zoals eenzaamheid, thuis en in de klas. Lodder geeft drie voorbeelden van oorzaken die kunnen leiden tot gevoelens van existentiële eenzaamheid. Je voelt je bijvoorbeeld om verschillende redenen buitengesloten van je sociale omgeving, wellicht omdat er sprake is pesten of racisme. Een ander voorbeeld is dat je wellicht sociale vaardigheden mist om mee te komen met anderen door het ervaren van sociale angst. Ook het te negatief interpreteren van sociale informatie door een laag zelfbeeld, is iets waar veel jongeren die worstelen met eenzaamheid tegenaan lopen. In het programma ‘Alleenzaam’ worden deze voorbeelden letterlijk in beeld gebracht. Presentatrice Rachel Rosier zoekt in een aantal aflevering met jongeren naar de oorsprong van hun eenzaamheid. Zij worstelen met hechtingsproblemen of angst om contact te maken met anderen.

Bekijk direct hieronder de documentaire over het onderzoek van Ozan Aydogan en scroll naar beneden om meer te leren over de kracht van schrijven en spoken word in het uiting geven aan gevoelens van eenzaamheid.

DAGENLANG SCHRIJVEN
Wat probeert eenzaamheid ons te vertellen? Dat is de vraag die Ozan Aydogan zichzelf stelde toen hij begon aan zijn onderzoek naar zijn existentiële eenzaamheid. Kan dat zomaar, eenzaamheid opzoeken? Of kan het je alleen overvallen, zoals veel mensen denken? Volgens onderzoeker Theo Van Tilburg kun je existentiële eenzaamheid bewust opzoeken door jezelf af te sluiten van de maatschappij of gemeenschap en je terug te trekken in jezelf. Je creëert zo ruimte voor persoonlijke ontwikkeling. Denk aan vormen zoals bijvoorbeeld vipassana, een oeroude en van oorsprong Boeddhistische meditatietechniek. Vipassana-meditatie vindt meestal plaats in de vorm van vrij pittige stilte-retraites, waarin zit- en loopmeditatie elkaar afwisselen. Maar ook schrijven is een uitstekende vorm om je terug te trekken en te bezinnen.

PRACHTIGE WEZENS
Schrijven is voor Aydogan een middel om van binnenuit te groeien in het menszijn en uit zijn harnas van existentiële eenzaamheid te breken. In totaal schreef hij acht verhalen, geschreven en gesproken door hemzelf. Het album is te beluisteren op Spotify. De muziek is gecomponeerd en gespeeld door Serhat Aydogan (o.a. zang, saz, cümbüş) en Daniël de Boer (o.a. zang, contrabas), met bijdragen van Emrah Oğuztürk (o.a. duduk, kawal, ney, zurna) en Alper Kekeç (o.a. drums, cajon, riq).

De verhalen van Ozan Aydogan zijn ruimtelijk vertaald door kunstenaars Vincent de Boer en Hans Schuttenbeld (High On Type) voor de expositie van Living Apart Together. Hun werk bestaat uit vlakken waarmee verschillende ruimtes worden gecreëerd. De geschilderde lijnen vormen patronen, letters en woorden, als kalligrafie. Het ritme en rijm in de gedichten van Aydogan vloeit samen met het werk van High On Type. Prachtige Wezens is zo een intieme inkijk in een wereld van klank en taal, waarin je als levend onderdeel van het werk, wordt uitgenodigd te verdwalen.

“Alle momenten waarop ik eenzaamheid heb gevoeld, kan ik terugbrengen tot het onvermogen om met mezelf te zijn in de hoedanigheid waarin je op dat moment bent. In ‘Mama’ heb ik het bijvoorbeeld over dat ik het gros van mijn middelbare schoolperiode in het straflokaal heb doorgebracht. En ja, daar moest je gewoon je bek houden. Ik heb me daar heel eenzaam gevoeld. Er speelde van alles in mijn leven, waar ik niet over kon en wilde praten. Ik was nog maar een jongetje. Mijn opa werd ziek, waardoor mijn moeder naar Turkije moest om voor hem te zorgen. Dat uitte zich in een soort afstandelijkheid tot alles wat me werd aangeboden. Ik denk dat dat de eenzaamheid was. Niet omdat mijn moeder er niet was, maar omdat ik met niemand kon praten over wat de afwezigheid van mijn moeder met mij deed.” – Ozan Aydogan in een interview met HUMAN over ‘Prachtige Wezens’

Tijdens een interview met de Vlaamse psychiater Dirk De Wachter in TivoliVredenburg, vertolkte Ozan Aydogan het gedicht ‘Prachtige Wezens’ van zijn album, onder begeleiding van muzikanten Serhat Aydogan en Daniël de Boer.

Scroll verder om meer te lezen over het onderzoek met jongeren en docenten van de school X11 of om het volledige album te beluisteren via Spotify en foto’s te bekijken van de installatie ‘Prachtige Wezens’ in de expositie Living Apart Together.

Foto’s: Juri Hiensch

SAMENWERKEN MET JONGEREN EN DOCENTEN
Ozan Aydogan kreeg van RAUM de opdracht om met Utrechtse jongeren te onderzoeken hoe schrijven en spoken word kunnen worden ingezet om woorden te geven aan gevoelens zoals eenzaamheid. RAUM zocht daarvoor contact met X11 in Utrecht dat zich onderscheidt door een lesprogramma met veel aandacht en ruimte voor creativiteit. Ook werd door RAUM een samenwerking met TivoliVredenburg geïnitieerd, om voor de jongeren een afsluitend optreden in de Grote Zaal van TivoliVredenburg te kunnen organiseren. Voor X11 stelde RAUM samen met Aydogan een docentenbrief en video voor de leerlingen op. De intentie van het onderzoek: het bespreekbaar maken van gevoelens van eenzaamheid middels schrijven en spoken word. Om daarmee de ervaring van Aydogan hopelijk te kunnen generaliseren: dat persoonlijke teksten, zoals een verhaal, gedicht of rap, een ingang kunnen zijn tot een kwetsbare dialoog over eenzaamheid, zonder dat het per se zwaar of therapeutisch hoeft te worden. Voor Aydogan was het belangrijk dat er veel aandacht zou gaan naar het creëren van een veilige setting in de klas, zodat leerlingen vrijuit zouden kunnen spreken. Die vraag speelde ook bij TivoliVredenburg en X11.

Voor X11 was het niet nieuw om een kwetsbaar onderwerp bespreekbaar te maken in de klas. Toch was het aldus X11 docent Rosa Bontan bij de betrokken docenten onderling, even zoeken naar een fijne balans tussen voldoende lucht en aandacht voor het thema in de klas. Het was dan ook fijn dat zij als docenten de ruimte kregen om invulling te geven aan het programma. “Het moest in de klas vooral geen groepstherapie worden. Als docenten vroegen we ons dus af: hoe zorg je er dan toch voor dat leerlingen hun ei kwijt kunnen?”. Ze kozen voor de vorm een 3 uur durende workshop per klas. De betrokken docenten hadden vrijwel allemaal een dubbelrol, zowel als mentor en docent Nederlands of Mens & Maatschappij.

“In zo’n workshopvorm kun je in alle openheid elkaar heel mooi leren kennen. Er is alle tijd om het thema aan te raken en manieren te vinden om het te verwoorden”, aldus docent Rosa Bontan.

De dubbelrol van docenten was prettig omdat daardoor ook na het onderzoek in de klas nog gerefereerd zou kunnen worden aan het project. “Deze collega’s weten naar verhouding meer over de leerlingen: ze weten al iets over de thuissituatie. Die context is voor docenten prettig bij het bespreken van zo’n kwetsbaar onderwerp.”

In totaal hebben 97 leerlingen meegedaan aan het onderzoek, verspreid over acht workshops. Tijdens de workshop hebben leerlingen aan de hand van allerlei associatieve schrijfoefeningen aan persoonlijke teksten gewerkt. Ook zijn de teksten al in de klas voorgedragen en besproken. Uiteindelijk hebben zo’n veertien leerlingen er vrijwillig voor gekozen om in TivoliVredenburg op te treden. Daar kwamen alle klassen samen ter afsluiting van het onderzoek.

COMPASSIE IN DE KLAS
In de documentaire van visueel antropoloog Silke van Diemen is het hele proces van het onderzoek te zien, tot het optreden in TivoliVredenburg. De docenten kijken terug op een super geslaagd onderzoek. “Leerlingen waren zo open, heel mooi om te zien hoe kwetsbaar ze durven zijn, hoe dat door de groep werd ontvangen. Kwetsbare verhalen mogen er dus niet alleen in de klas maar ook op een podium zijn. Dankzij de vorm van spoken word kon iedereen met compassie naar elkaar kijken, zonder dat het zielig of verdrietig hoeft te zijn. Alleen al bij het voorlezen voorafgaand aan het optreden werd al met compassie naar elkaar geluisterd. Dat is anders dan weleens in de klas voorkomt. Want als het een groot tranendal wordt, in emotie, dan is iemand vooral zielig. Dat is een krap begrip van wat iemand meemaakt. Nu werd er heel mooi open gekeken, dat was bijzonder”, aldus docent Rosa Bontan. Specifiek had Bontan veel waardering voor de aanpak van Aydogan, die gedurende de dag veel tijd en aandacht had voor de leerlingen, zowel individueel als voor de groep.

Bontan vertelt: “De leerlingen hebben zich gezien gevoeld. De crew van TivoliVredenburg deed het ook te gek. Voor leerlingen is aandacht van een professional bijzonder. Je ziet het letterlijk aan de leerlingen: hun schouders worden groter, ze hebben continu een klein lachje. Ozan verbindt door zijn lichaamstaal, hij gaat door z’n knieën, strekt zijn hand uit, is daar met heel veel aandacht en je ziet wat zoiets met de leerlingen doet.”

Foto’s: Juri Hiensch

HOE NU VERDER?
Het werken met jongeren bevestigde wat Aydogan al tegenkwam in het schrijven van zijn eigen teksten. Het uiten van emoties is als een mes dat met twee kanten door eenzaamheid snijdt, zegt hij. Allereerst is het teruggaan naar momenten van eenzaamheid op zichzelf al helend. “De poging daar echt eerlijk verslag van te doen kan de herinnering zelf al veranderen. Vaak bracht het me de realisatie dat het ook maar gebeurtenissen zijn, en dat de meeste kwelling voortkwam uit mijn gebrek me daarover te uiten”. Ook maakt het delen van je gevoelens dat je herkenning ziet bij anderen en dat maakt ook minder eenzaam. “De illusie dat jij de enige bent die spanning, verdriet of wat dan ook voelt, dat is echt een woekerend effect van eenzaamheid”.

Één van de scholieren merkte treffend op: “Eerst zag ik het tonen van gevoelens als een zwakte, maar ik heb me gerealiseerd dat juist heel sterk is als ik mijn emotie uit.”

Voor Aydogan hebben de inzichten van het onderzoek geleid tot het voortzetten van zijn missie om kwetsbare onderwerpen bespreekbaar te maken. Stichting Prachtige Wezens is inmiddels in oprichting. “Op school en op de werkvloer ontstaan veel problemen door een gebrek aan persoonlijkheid en kwetsbaarheid. Er moet meer ruimte komen voor de erkenning daarvan. Kwetsbaar durven zijn is niet zwak. Laat zien dat er genoeg ruimte is jezelf te uiten. Weg met het taboe op gevoel!” Voor Aydogan betekent o.a. dat de maatschappij de rol van docent zou moeten herzien: “Die mag veel meer mens zijn, naast professional. Sommige dingen die een scholier van je wilt leren staan misschien niet in je contract. Als je als docent zelf een moeilijk moment hebt in de klas: maak je emoties bespreekbaar“.

Ben je een partij of professional die dit initiatief omarmt? RAUM kan een verbindende rol spelen en samen met Stichting Prachtige Wezens de kennis die is opgedaan middels dit experiment overdragen. Interesse? Neem contact op met dave@raumutrecht.nl.

facebook insta twitter youtube itunes spotify zaag oog search