Marjon Moed

Alleen is oké

Een deel van de oplossing van het ‘eenzaamheidsvirus’ is volgens theatermaker Marjon Moed het normaliseren van alleenstaand zijn. Het aantal alleenstaanden in Nederland neemt tot 2060 toe tot 3,8 miljoen Nederlanders (CBS). Toch wordt door de politiek en maatschappij het gezin nog steeds gezien als hoeksteen van de samenleving. Alleenstaand zijn wordt beschouwd als een tijdelijke status, die ophoudt zodra je een romantische relatie hebt gevonden. De maatschappij is daarop ingericht. Er rust een taboe op alleenstaand zijn en dat kan bijdragen aan een gevoel van eenzaamheid, aldus Marjon Moed.

Marjon Moed is een theatermaker uit Utrecht. In 2018 maakte ze de 4-delige documentaire webserie ‘Single’ (BNNVARA/3LAB), waarin ze op zoek ging naar het antwoord op de vraag waarom ze single is en of dat nou eigenlijk een probleem is. Conclusie: Marjon heeft geen probleem, maar de maatschappij moet af van het stigma dat rust op alleen zijn. In Talkshow Het Hart x Living Apart Together deelde Marjon relevante inzichten uit haar documentaire, waarna ze werd gevraagd om één van de impactmakers van Living Apart Together te zijn. Voor het stadsonderzoek startte Marjon Moed een beweging om de positie van en de beeldvorming rondom alleenstaanden te verbeteren. Onderdeel van de beweging is een serie video’s, een Facebookcommunity in samenwerking met RAUM (‘Alleen is oké’), een podcast en een petitie gericht aan de bekendste alleenstaande man van Nederland: Mark Rutte.

ALLEENSTAANDEN LOPEN RISICO OP EENZAAMHEID
In wetenschappelijk onderzoek wordt gesteld dat alleenwonenden een groter risico lopen om eenzaam te worden, ten opzichte van paren zonder kinderen, eenoudergezinnen en paren met kinderen. Voor hen ontbreekt in zo’n woonsituatie zowel fysieke nabijheid als een hecht sociaal vangnet en eenzaamheid ligt dan op de loer. Des te meer alleenwonenden, des te groter het risico op eenzaamheid, aldus wetenschapper Snell (2017). Met betrekking tot alleenstaanden komt het CBS met een vergelijkbare conclusie: “In 2017 ervoer 7 procent van de Nederlanders van 15 jaar of ouder sterke gevoelens van eenzaamheid. Het ontbreken van een partner in het huishouden is daarbij van belang. Alleenstaande ouders en mensen die gescheiden zijn rapporteren het vaakst dat zij sterk eenzaam zijn.”

De verwachting is dat in Nederland het aantal alleenstaanden in de toekomst toenemen van 3 miljoen in 2018 tot 3,8 miljoen in 2060 (bron). Deze groei hangt niet alleen samen met de algemene bevolkingsgroei, maar ook met opvallende maatschappelijke verschuivingen in relatievormen en leefstijlen. Denk aan bijvoorbeeld onze levensverwachting die steeds hoger wordt, terwijl de huishoudenssamenstelling steeds kleiner wordt omdat we later (of niet meer) trouwen. We hebben tegenwoordig andere (emotionele) verwachtingen van onze romantische partners, mede omdat onze relaties met familieleden, vrienden, buren en stadsgenoten veranderen. Psychologe Esther Perel verklaart dit als volgt: “We look more frequently to our partner to provide the emotional and physical resources that a village or community used to provide”. De toename van het aantal alleenstaanden is ook te verbinden aan het feit dat we maar één, twee of zelfs geen kinderen meer krijgen (minder dan voorheen), verschuivingen in het datinglandschap én de individualisering van onze samenleving. We hechten steeds meer waarde aan individuele vrijheid. Het gevolg van de maatschappelijke verschuivingen is een toename in het aantal alleenstaanden en een verhoogd risico op eenzaamheid. Daar kun je op verschillende manieren mee omgaan: eraan voorbijgaan of erop inspelen. In steden in Japan kiezen ze voor het laatste. Tal van restaurants zijn ingericht voor solo-dining. Ook de convenience stores zijn gericht op de eenpersoonshuishoudens. Er is zelfs een woord voor deze opkomende (solo)cultuur: ‘ohitorisama’, Japans voor doing it alone. In Nederland is dat echter nog nauwelijks het geval. Sterker nog, in Nederland lijkt er juist sprake van discriminatie van alleenstaanden, ook wel ‘singlisme’ genoemd.

Naar aanleiding van o.a. dit inzicht hebben Marjon Moed en RAUM geëxperimenteerd met het creëren van een beweging, die de negatieve beeldvorming en ongelijke positie van alleenstaanden op de politieke agenda zet. Scroll naar beneden om meer te leren over dit onderzoek.

ONDERZOEK NAAR BEELDVORMING EN POSITIE
Volgens Marjon Moed moeten we af van het stigma op alleenstaand zijn. De beeldvorming en positie van alleenstaanden moet daarvoor nodig een transformatie ondergaan. Bewustzijn creëren rondom de status alleenstaand zijn is stap één. Niet iedereen die alleen is, vindt dat namelijk erg of lijdt hieraan. Voor een deel van de mensen is alleenstaand een heel bewuste keuze, ondanks dat ook zij zich weleens eenzaam kunnen voelen. Maar moeten zij voor het feit dat ze alleenstaand zijn worden afgerekend door de maatschappij? Marjon Moed kreeg van RAUM de opdracht om met een theatervoorstelling genaamd ‘Tafeltje voor 1’ te onderzoeken hoe we de positie van alleenstaanden kunnen verbeteren en zo een eventueel gevoel van eenzaamheid door stigmatisering bij deze doelgroep kunnen verminderen. Samen met wijkrestaurant Venster maakte ze plannen om tijdens Living Apart Together vijf keer het gelegenheidsrestaurant ‘Tafeltje voor 1’ te openen. Daar zou je in de watten worden gelegd met met een driegangendiner voor één en een theatervoorstelling over de discriminatie van alleenstaanden.

ALLEEN IS OKÉ
Helaas gooide de coronamaatregelen roet in het eten. Samen met RAUM transformeerde ze het plan om tot een coronaproof programma: Marjon stelde voor een serie korte documentaires te maken, vergelijkbaar met haar eerdere serie uit 2018. Samen met RAUM startte ze de Facebookcommunity ‘Alleen is oké’, met als doel het samenbrengen van mensen die het oké vinden om alleen te zijn. Middels de video’s in de groep zou Marjon kunnen onderzoeken of er mensen zijn die het alleenstaand zijn over het algemeen als positief ervaren, om vanuit hun ervaring de positie van alleenstaanden in Nederland te gaan verbeteren. Na aandacht voor het onderzoek van Moed door onder andere NRC, Linda.nl en Tijd voor Max op NPO1, steeg het aantal leden in slechts een paar weken tijd naar 2.500 mensen. Marjon bleek niet als enige te vinden dat alleenstaand zijn oké is.

In 4 video’s van ±10 minuten onderzocht Marjon wat Utrechtse inwoners verstaan onder de begrippen ‘single’ en ‘alleen’ zijn, belde ze instanties als HelloFresh en ANWB over hun partnerkortingen en interviewde ze de Vlaamse psychiater Dirk De Wachter over zijn visie op alleenstaanden. De video’s werden met veel enthousiasme ontvangen door een groeiende groep alleenstaanden in de community ‘Alleen is oké’. In de laatste video eind april ging Marjon op weg naar het Binnenhof in Den Haag. Om de aandacht van de meest bekende vrijgezel van de Nederlandse politiek te kunnen trekken, startte ze vanuit de community een petitie. “Ik wilde weten of Mark Rutte ook vindt dat er meer aandacht voor de positie van alleenstaanden in Nederland moet zijn”, aldus Marjon Moed. Volgens Moed is er een duidelijk verband tussen de stigmatisering van alleenstaanden en de toenemende eenzaamheid in steden: “Kijk bijvoorbeeld naar wonen. Het is bijna onmogelijk om een huis te kopen als je alleenstaand bent. Om je heen zie je stellen die super blij zijn met hun net gekochte huis. Het is slechts een voorbeeld van de vele dingen die je als stel krijgt maar als alleenstaande niet. Alleenstaanden worden ongelijk behandeld ten opzichte van mensen met een relatie. Daar groeit je eigenwaarde niet per se van”.

Marjon Moed

Dat alleenstaanden ongelijk worden behandeld in de maatschappij bleek tijdens het onderzoek ook uit het gesprek met single-activiste Lenie de Zwaan (87 jaar), waar Marjon mee in gesprek ging voor een pocastaflevering van Maker & Denker. Aan een ronde eettafel in Den Haag bespraken zij hun gedeelde frustratie: de benadeling van alleenstaanden in Nederland ten opzichte van mensen met een relatie. Activiste Lenie de Zwaan vecht als oprichter van CISA (Centrum Individu & Samenleving) al decennia lang voor betere rechten voor singles in Nederland. Samen onderzochten ze waar de ongelijke behandeling van alleenstaanden in Nederland vandaan komt, wat CISA in de afgelopen jaren al heeft bereikt en hoe de kracht en kennis van beiden gebundeld kan worden. Zou er in 2060, wanneer we met 3,8 miljoen eenpersoonshuishoudens zijn (CBS), dan eindelijk sprake kunnen zijn van een gelijke behandeling?

De petitie die door Marjon en CISA samen werd gelanceerd in mei verzocht de Tweede Kamer om aanpassing van wet- en regelgeving, zodat de overheid en het bedrijfsleven alleenstaanden niet meer economisch ongelijk kunnen behandelen en discrimineren. Dankzij de community kon de petitie zich in rap tempo verspreiden. Inmiddels is de petitie meer dan 13.000 keer getekend. De petitie werd ook ondersteund door CISA (Centrum Individu & Samenleving) en het Humanistisch Verbond. Binnenkort dient Marjon de petitie in bij Mark Rutte.

Scroll verder om te lezen over hoe Marjon Moed reflecteert op het onderzoek.

EEN NIEUW PERSPECTIEF OP ALLEENSTAANDEN EN EENZAAMHEID
Vanuit het onderzoek van RAUM was al bekend dat de groei van het aantal alleenstaanden niet alleen samenhangt met de bevolkingsgroei, maar ook met opvallende maatschappelijke veranderingen in relatievormen en leefstijlen. In de ‘Alleen is oké’ community is dit bevestigd met tal van persoonlijke anekdotes en ervaringen. Voor Marjon hebben de gesprekken in de community geleid tot een nieuw, positief perspectief op alleenstaanden in de maatschappij en hun relatie met eenzaamheid: “Ik heb ontdekt dat ik veel aannames had over het woord ‘alleenstaand’ en wat het betekent. In de community vind je namelijk alleenstaanden in allerlei gradaties. Jong en oud, opvallend veel vrouwen (zouden die zich meer uitspreken?), mensen met LAT-relaties of bijvoorbeeld Bewust Alleenstaand Moeder’s (BAM). Ik én anderen hebben door de enorme diversiteit aan alleenstaanden een veel gelaagder beeld gekregen en zo óók de gradaties van eenzaamheid die met alleenstaand zijn gepaard gaan. Zo zijn er verschillende manieren waarop je je eenzaam kan voelen, lichamelijk, emotioneel, of eenzaamheid waarbij een deel van jou weg is, doordat je bijvoorbeeld weduwe bent geworden. Er zijn honderden antwoorden op de vraag: wat betekent eenzaam zijn voor jou als alleenstaande. De community is echt een schat aan informatie en ervaringen. Er is nog veel te leren over alleenstaanden”.

De leden van ‘Alleen is oké’ ervaren absoluut wel eens gevoelens van eenzaamheid, maar de mate waarin verschilt onderling sterk. Daarin is het bijzonder om te zien hoe leden in de community elkaar voorzien van advies en nieuwe perspectieven in de omgang met ieders eenzaamheid. Met ‘Alleen is oké’ hebben Marjon en RAUM dus een plek gecreëerd waar alleenstaanden elkaar vinden in hun alleen-zijn en waar ze kunnen zijn wie ze zijn: “Normaliter heb je misschien het gevoel dat je als alleenstaande een (soms ongekozen) uitzondering bent. In deze community ontmoet je mensen die tegen dezelfde dingen aanlopen als jij als alleenstaande, waardoor je ervaart dat je niet de enige bent. Ineens heb je een gemeenschap om je heen. Ondanks dat de vorm is verandert, heb ik met kunst toch kunnen doen waar het volgens mij voor bedoeld is: iets boven water halen wat onderhuids speelt, aan de kaak stellen, en met een oplossing komen of dat naar een hoger plan tillen. Daarin ben ik ook wel echt trots op ons allen, dat we dat voor elkaar hebben gekregen”, aldus Marjon Moed.

Marjon Moed

SAMEN ALLEEN
Het was even zoeken, maar Marjon is blij met de transformatie van theatervoorstelling naar de korte documentaireserie en community. Door haar onderzoek naar de beeldvorming en positie van alleenstaanden in een digitale omgeving uit te voeren, kon ze als maker veel meer mensen bereiken dan met de theatervoorstelling was gelukt: “Bij ‘Tafeltje voor 1’ hadden we vijf keer 20 tafeltjes gehad. Nu konden we 2500 tafeltjes bezetten”, zegt ze. Het is ook gelukt om bewustzijn te creëren. Dat blijkt uit de snelle groei van de Facebookcommunity en de inhoudelijke gesprekken die daar worden gevoerd. Waar het succes aan te danken is, verklaart ze als volgt: “Ik vergelijk de groep soms met een kerk: je mag erbij horen zonder dat je iets hoeft te presteren of iets hoeft te zijn. Eén klik op de knop is genoeg om deel te nemen, de drempel is laag. En ook: je moet het in de groep met elkaar doen en je houdt elkaar in balans, ook al ga je niet met iedereen door een deur. Deze dingen maakt dat het een online omgeving is waar mensen graag komen. Als maker betreed ik soms de preekstoel en gooi ik er een paar psalmen (mijn video’s) in, maar ik ga niet zeggen, nu moeten jullie dit doen. Net als in de kerk is het fijn dat af en toe iemand iets zegt of doet wat voorbereid is, anders verliezen we de stip aan de horizon. Zolang er maar geen te rigide regels worden opgelegd”.

Zelf is Marjon bewust niet zo zichtbaar in de community. Af en toe post ze iets, bijvoorbeeld haar video’s. “Ik zit echt als maker in de community, dus ik verhoud me anders tot het onderwerp, minder persoonlijk als de andere leden. Dus als ik dan de hele tijd zou reageren op wat er gebeurt, lijkt het alsof ik steeds conclusies trek. Terwijl ik als maker graag alles wil verzamelen tot ik op een punt ben, dat ik echt een punt kan zetten. Ik heb liever dat leden elkaar bevestigen en aandacht geven. Ik wil niet degene zijn die bevestiging aan iedereen moet geven”. Door te observeren hoe de groep functioneert is Marjon tot het inzicht gekomen dat er een enorme waarde schuilt in het creeren van een community rondom je missie als maker: “Je krijgt met zo’n community zoveel input, waardoor je je slagkracht als maker flink kan vergroten. Je gaat ook veel meer samen op onderzoek uit. Natuurlijk heb je als maker wel een stip op de horizon waar je heen wilt, maar die community stuurt je bij en houd je continu scherp, over waar het nou eigenlijk over zou moeten gaan”.

HOE VERDER?
Marjon zet haar strijd voort en de community ‘Alleen is oké’ zal blijven bestaan. Met betrekking tot het topic alleenstaanden in relatie tot eenzaamheid, heeft het onderzoek van Marjon aangetoond dat het creëren van bewustzijn rondom de beeldvorming en positie van alleenstaanden wordt gewaardeerd door een groeiende gemeenschap. Positiviteit creëren rondom de status alleenstaand werpt vruchten af en gemeenten en het sociale domein kunnen daarin een belangrijke rol spelen. Als vliegwiel voor een meer positieve beeldvorming, namelijk alleen is oké, in plaats van alleen is eenzaam. Zij kunnen ook van betekenis zijn in het creëren van meer ruimte voor alleenstaanden in de stad. Bijvoorbeeld op de woningmarkt of in het vrijetijdsaanbod van de stad, zoals bijvoorbeeld horeca en culturele instellingen. Ben je een partij die dit initiatief omarmt en zich hiervoor wilt inzetten? RAUM kan een verbindende rol spelen en samen met Marjon de kennis die is opgedaan middels dit experiment overdragen. Interesse? Neem contact op met rinke@raumutrecht.nl.

facebook insta twitter youtube itunes spotify zaag oog search