Gewildgroei

Gewildgroei: Tijd is alles

Foto’s door Gewildgroei

Gewildgroei staat voor gewenste spontane vegetatie. Gewildgroei is een beweging. Initiatiefnemers zijn sociaal ruimtelijk ontwerpers Bennie Meek (1983) en Vincent Wittenberg (1980).  Zij zien ‘onkruid’ niet als een probleem, maar als partner; hét stadsgroen van de toekomst. Gewildgroei was één van de RAUM makers in residence in 2017.

In 1997 werd de eerste paal voor de bouw van VINEX locatie Leidsche Rijn geslagen. Op dit moment wonen er 85.000 mensen. Leidsche Rijn zal naar verwachting in 2025 ‘af’ zijn. Vorig jaar startten wij – Gewildgroei – een experiment bij RAUM, op het kale en winderige Berlijnplein. Het experiment is een reactie op de planmatige, rationele en top-down stedebouw, waarvan Leidsche Rijn een schoolvoorbeeld is.

Het werk en gedachtegoed van ‘ecotect’, kunstenaar en filosoof Louis le Roy zijn een belangrijke bron van inspiratie voor ons. Le Roy bekritiseerde het ontbreken van ecologische processen en de natuurlijke tijd in de stedenbouw.

De eentonigheid van de moderne stedebouw wordt slechts versterkt door wat in het planologisch jargon de ‘groenvoorziening’ heet, rechthoekige, gladgeschoren grasmatten met een paar gesnoeide boompjes en enige keurige, afgebakende bloembedden, waar menig mens op afknapt.’ – Louis le Roy

De mens is een natuurlijk en intuïtief wezen in een gerationaliseerde omgeving. Le Roy maakte aanspraak op de creatieve potentie van de Homo Ludens (de spelende mens), die nu met inspraak ‘een beetje aan de gang wordt gehouden’, zonder daadwerkelijk deel te kunnen nemen aan de totstandkoming van zijn omgeving.

Zowel binnen als buiten ons economisch sys­teem (in de zogenaamde vrije tijd) ar­beidsloos te worden verklaard en te ho­ren te krijgen: ga jij maar passief in een recreatiegebied zitten kijken, dat ac­cepteer ik op geen enkele wijze.’ – Louis le Roy

De behoefte van de moderne stedeling om zijn omgeving eigenhandig mee vorm te geven en deel uit te maken van ecologische processen is zichtbaar in de opkomst van samentuinen, buurttuinen, stadslandbouw en guerilla gardening. Le Roy pleitte er voor om één procent van het stedelijke oppervlak vrij te houden van elke vorm van planologie en de ecokathedrale bestemming te geven. Een ecokathedraal is een plek waar mens, plant en dier eindeloos samenwerken in een scheppende evolutie. Zonder plan en zonder machines. Afgedankte stoeptegels en ander bouwmateriaal worden los (zonder specie) gestapeld, zodat dieren en planten zich in de tussenruimtes kunnen nestelen. De bouwwerken worden in de loop der tijd door de natuur overgenomen.

Ondanks het vooraf bekende gebrek aan tijd zijn we een jaar geleden bij RAUM een pilot gestart. We stapelden er net als Le Roy met afgedankte straatstenen aan een bouwwerk dat doet denken aan de eeuwenoude muur van Kasteel Vredenburg, dat even verderop verweesd op een rotonde staat. Het is de eerste aanzet tot een ecokathedraal proces in Leidsche Rijn.

Niemandsland

Tijdens het stapelen merkten wij dat het Berlijnplein van iedereen en van niemand is. Het is een niemandsland. Mensen komen naar het Berlijnplein om vermaakt te worden, niet om er te maken. Mensen komen naar het Berlijnplein om iets mee te maken, niet om deze plek (eigen) te maken.

Het activeren van mensen bleek moeilijker dan wij hadden gedacht. Kinderen konden de verleiding om aan het werk mee te bouwen niet weerstaan. Zij hadden geen aanmoediging of uitleg nodig. Volwassenen waren terughoudend. Ondanks een enorm billboard met BOUW MEE! durfden zij vaak niet aan het werk te komen. Het bouwwerk lijkt tot stilstand te zijn gekomen, maar is steeds in beweging.

De pilot ontsnapte niet aan de ‘schoon-heel-veilig’ norm. Er kwamen vragen vanuit de gemeente over de losse stenen op het terrein (er liggen overal in de omgeving bouwmaterialen). Er is vervolgens een container geplaatst die als opslagplaats voor de losse bouwstenen moest dienen. De planten die tussen en om het werk groeiden werden steeds weer weggemaaid. En er staat sinds kort een bordje met – Eigen weg, verboden in te rijden voor onbevoegden – naast het werk.

‘Zo ontstaat een groeiend werk en een gesprek tussen de makers onderling en tussen de makers en de omgeving.’

RAUM is een collectieve cultuurplek, een festival locatie. RAUM is aan of uit, het bruist er of het is er uitgestorven. RAUM zou ervoor kunnen kiezen om de werken op het terrein niet steeds op te ruimen, maar om deze het fundament van nieuwe werken te laten zijn. Joop de Boer, één van de curatoren van RAUM, stelde voor dat nieuwe makers een vooraf bepaald percentage van een bestaand werk mogen afbreken, mits ze er een groter deel aan toe voegen. Zo ontstaat een groeiend werk en een gesprek tussen de makers onderling en tussen de makers en de omgeving. De vertaling van het ecokathedraal proces naar RAUM heeft op die plek niet het door ons gehoopte effect gehad. Wij denken dat zo’n proces pas echt kans van slagen heeft op een echt openbare plek waar mensen zich (niettemin) mede-eigenaar van kunnen voelen.

Pioniers

Pioniersoorten zijn gespecialiseerd in het koloniseren van braakliggende of verstoorde gronden. Hun vestiging is de eerste stap in ecologische successie. Zij creëren de condities waarbinnen andere soorten wortel kunnen schieten. Zij zijn de kwartiermakers.

48 jaar geleden startte pionier Hans van Lunteren op een modderig braakliggend terrein in Utrecht Overvecht met een experimenteel parkproject; het Sjanghaipark. Het park kreeg vorm door een proces in de tijd waarbij drie vormgevende factoren constant op elkaar kunnen inwerken: de ideeën van bewoners en ontwerpers, de manier waarop het park wordt gebruikt en de natuur, die zich hier spontaan kan ontwikkelen. Het is een dynamische omgeving die zich blijft ontwikkelen. In 2020 is het Sjanghaipark 50 jaar in beweging. Een braakliggende niemandsland werd een plek plek die gedragen wordt, een plek met een ziel. Of zoals Van Lunteren zelf zegt: ‘het alledaagse in het bijzonder’.

Van Lunteren en Le Roy waren tijdgenoten. Le Roys ideeën hebben niet geleid tot de plantsoenrevolutie die hij voor ogen had. In de scriptie met die titel schrijft architectuurhistoricus Anna van Gerve: ‘Het is juist Le Roys holistische aanpak en het centraal stellen van de noties complexiteit en zelforganisatie die maken dat zijn werk, ook ruim veertig jaar na dato, waardevol blijft. Niet zozeer in wat hij in de jaren zeventig concreet heeft gerealiseerd, als wel in de manier waarop hij nadacht over en omging met groen in de stedelijke omgeving. De plantsoenrevolutie die hij predikte is destijds misschien niet van de grond gekomen, maar dat betekent niet dat daarmee de kous af is.’

Net als de ecokathedralen waren Le Roys ideeën constant in beweging. Zijn ecokathedrale gedachtengoed verdient een update naar het heden. Wat ons betreft is de kous zeker niet af.

Belofte

Binnenkort moet de door ons gestarte pilot op het Berlijnplein plaats maken voor een nieuw tijdelijk kunstwerk. Onze insteek was, en is nog steeds, om een langdurig proces te starten. We leren van de pilot bij Raum. Samen met ervaringsdeskundige Hans van Lunteren en een groep enthousiaste inwoners van Leidsche Rijn willen wij een experimenteel parkproject starten voor ten minste 10 jaar.

Leidsche Rijn voelde voor ons als een vakantiebestemming. De belofte van een hele nieuwe stad maakt deel uit van het DNA van Leidsche Rijn. Maar het einddoel is in zicht. Langzaam maar zeker verdwijnen de hazen en fazanten, de zandbulten, de laatste ruige veldjes met wilde bloemen. Nog zeven jaar, dan is Leidsche Rijn af. De behoefte aan ruimte in Leidsche Rijn waar mens en natuur spontaan hun gang kunnen gaan zal gaan toenemen. Dit is hét moment om in Leidsche Rijn een ecokathedraal proces 2.0 te starten!

‘Leidsche Rijn voelde voor ons als een vakantiebestemming. De belofte van een hele nieuwe stad maakt deel uit van het DNA van Leidsche Rijn.’

In de documentaire Geef Le Roy de tijdmerkte de interviewer op dat een bewoner van de Groningse wijk Lewenborg – al werkende aan de Le Roy tuin daar – een aardig eind van zijn eigen tuin was afgeraakt. Hij antwoordde daarop, met schep in de hand: ‘We hebben eigenlijk geen grenzen, he. We hebben een juridische tuin van zo’n 50 vierkante meter. De rest is openbaar. Een openbare tuin is van iedereen.’

Wij doen een oproep aan iedereen die geen grenzen ziet en samen met ons ‘de schep’ op wil pakken. We willen gebruik maken van het bewonersbod Utrecht. Samen dagen we de gemeente uit om de aanleg en beheer van een nog te bepalen gebied aan ons over te dragen. Wij doen het niet voor minder, maar met meer.

Lang leve de plantsoenrevolutie!

Wil je graag samen met ons aan de slag of weet je een geschikte locatie?

Stuur dan een mailtje naar: info@gewildgroei.nl

facebook insta twitter youtube itunes spotify zaag oog