Tol om communicatie tussen wijkbewoners te stimuleren - Samen de toekomst maken - Urban Future Studios en Design Academy bij RAUM

Samen de toekomst maken

Tekst: Peter Pelzer, Danielle Arets, Irina van Aalst & Mike Thompson
Foto’s: Jikke de Gruijter 

Utrecht is de snelst groeiende stad van Nederland. Een groot gedeelte van deze groei vindt plaats in Leidsche Rijn, een nieuwbouwwijk aan de westkant van de stad. In 2030 wonen er naar schatting 100.000 bewoners in dit stadsdeel, in zowel ruime eengezinswoningen als stadsappartementen. Leidsche Rijn wil zich ook nadrukkelijk laten voorstaan als een toekomstbestendige wijk, met veel aandacht voor duurzaamheid en sociale cohesie. Hoe kunnen bewoners zelf een rol spelen in het medevormgeven van die toekomst? Dat is de vraag die centraal stond in “Rabbel Rousing”, een uitwisseling die begin maart plaatsvond tussen studenten van Design Academy Eindhoven en Universiteit Utrecht.

Maar hoe en waar vinden we deze potentiële publieke plekken, of anders, wat zijn de noodzakelijke condities om deze plekken te kunnen ontwerpen?

Omdat het gebied nog volop in ontwikkeling is en daardoor publieke faciliteiten mist, is het waardevol om te onderzoeken waar bewoners elkaar ontmoeten en uitwisseling plaatsvindt en hoe bewoners gezamenlijk zorgen voor een leefbare stedelijke omgeving. Een inspiratie voor deze zoektocht was het boek In Search of New Public Domain door Hajer en Reijndorp, die beweren dat geplande, publieke plekken (zoals een centraal plein) niet per definitie publiek domein zijn, maar dat betekenisvolle uitwisseling altijd ‘uitgevoerd’ wordt en ook plotseling kan opduiken. Maar hoe en waar vinden we deze potentiële publieke plekken, of anders, wat zijn de noodzakelijke condities om deze plekken te kunnen ontwerpen? Dat was de uitdaging die gesteld werd aan studenten van de Design Academy Eindhoven en de faculteit Geowetenschappen van de Universiteit Utrecht, die gedurende een week gezamenlijk optrokken.

RAUM vormde het fysieke trefpunt voor deze uitwisseling. Deze culturele proeftuin in Leidsche Rijn onderzoekt de komende jaren hoe kunst, design en ontwerpend onderzoek kan bijdragen aan uitdagingen met betrekking tot stedelijke ontwikkeling in de 21e eeuw, waarbij vooral getracht wordt de inwoners van de wijk nadrukkelijk te betrekken bij het proces.

Samen de toekomst maken - Urban Future Studios en Design Academy bij RAUM

De in totaal vijftien studenten werden in groepen van vier teams verdeeld, met ieder team een eigen focus voor het onderzoek. Er werd gekozen voor een Research Through Design-aanpak, waarbij het maken en denken wordt afgewisseld. Door prototypes te ontwikkelen en hiermee interventies te doen in het gebied, werden snel inzichten gegenereerd.

Zo creëerde een van de teams een wijkplattegrond om mensen te vragen waar zij een schat zouden begraven. Deze aanpak onthulde de verborgen parels van Leidsche Rijn: plekken die het publiek in eerste instantie niet zal beschouwen als typisch publiek domein, zoals een pad langs het treinspoor waar veel mensen dagelijks hun hond uitlaten.

Wijkplattegrond: verborgen parels van Leidsche Rijn - Samen de toekomst maken - Urban Future Studios en Design Academy bij RAUM

Na de prototype-fase ontwikkelde de teams nieuwe prototypes voor vervolgtests. Dit prototype mocht een fysiek object zijn, zoals een tol (zie onderstaande foto) of juist minder tastbaar, zoals een beeldcampagne als tool om uitwisseling tussen buren te stimuleren.

Tol om communicatie tussen wijkbewoners te stimuleren - Samen de toekomst maken - Urban Future Studios en Design Academy bij RAUM

‘Liever een gebroken rib dan een gebroken ziel.’

Een andere groep richtte zich op speeltuinen en hoe kinderen met elkaar interacteren in een dergelijke omgeving. Door de typologie van een groot aantal speeltuinen in Leidsche Rijn te analyseren, kwamen zij tot de ontdekking dat het veel speelfaciliteiten in de omgeving ontbreekt aan spontane en spannende vormen van spel. De plekken zijn daarentegen uitermate gecontroleerd en ontworpen en zoals Bas Raijmakers, docent van Design Academy Eindhoven en expert, tijdens de lesweek benadrukte… ‘liever een gebroken rib dan een gebroken ziel’.

Speeltuinen in Leidsche Rijn - Samen de toekomst maken - Urban Future Studios en Design Academy bij RAUM

Een ander voorbeeld is de groep die onderzocht hoe het thema duurzaamheid resoneert in de omgeving. Zijn de jonge inwoners van dit stadsdeel zich bewust van de enorme klimaatuitdagingen die op ons af komen, en passen ze hun gedrag daar op aan? De groep ontwierp een simpel, kleurrijk houten spel als een middel voor gesprek, om zo kinderen te vragen hoe zij hun omgeving zouden ontwerpen.

Deze vier fascinerende projecten creëerden nieuwe manieren om ons de toekomst van Leidsche Rijn te kunnen voorstellen, en demonstreerden hoe gesprekken met bewoners kunnen worden verrijkt. De Dradle bijvoorbeeld, presenteert een zeer concreet middel voor het verbeteren van participatief beleid. In plaats van een standaardvragen- of topiclijst, gebruikten de studenten interventies die mensen uitdaagden om hun ervaringen te delen. Dit resulteerde in veel rijkere en geëngageerde antwoorden dan normaal gesproken het geval zou zijn geweest.

De geografen leerden de ontwerpers over het belang van empirisch onderzoek en ruimtelijke condities, terwijl de ontwerpers de kracht van ‘thinking through making’ bijbrachten.

Een week is sowieso te kort om conclusies over de toekomst van Leidsche Rijn te kunnen trekken. Desalniettemin geloven we dat deze aanpak vaker kan worden toegepast in Leidsche Rijn of andere toekomstwijken. Drie lessen die hiervoor van bijzonder van waarde voor kunnen zijn:

“The abductive insight comes to us like a flash. It is an act of insight, although extremely fallible insight. It is true that the different elements of the [insight] were in our minds before; but it is the idea of putting together what we had never before dreamed of putting together which flashes the new suggestion before our contemplation.”

Deze Research Through Design week werd gehost en ondersteund door RAUM. De initiatiefnemers en docenten van de lesweek zijn Danielle Arets en Mike Thompson van de Design Academy Eindhoven en Irina van Aalst en Peter Pelzer van de faculteit Geowetenschappen, specifiek het departement Human Geography and Planning en de Urban Futures Studio.

——————

English version

Hunches of an emerging public domain

Text: Peter Pelzer, Danielle Arets, Irina van Aalst & Mike Thompson
Photos: Jikke de Gruijter 

Utrecht is the fastest growing city in the Netherlands. A major chunk of this growth is realized in Leidsche Rijn, a newly built environment on the west side of the city. Leidsche Rijn is projected to have around 100,000 inhabitants by 2025, living in both single family homes and high density apartments. It is imagined as the neighborhood of the future, but the question is: what future?

How might we find these potential public spaces or perhaps design the fundaments for it?

Students of the Design Academy Eindhoven and the Faculty of Geosciences of Utrecht University together explored this question during a one week intensive design research course at RAUM. The overarching research enquiry focused on discovering where and how there is potential for public domain, and meaningful exchange between the neighbourhoods diverse peoples and communities. As the area is still very much in the making and lacking public facilities, it is necessary to find out where residents meet, how they exchange and how they collectively care for their living urban environment. An inspiration for this endeavor was the book In Search of New Public Domain by Hajer and Reijndorp, which contends that certain planned places (e.g. a central square) are not a priori public domain, but that meaningful exchange always has to be ‘performed’ and can pop up instantaneously. How might we find these potential public spaces or perhaps design the fundaments for it?

Samen de toekomst maken - Urban Future Studios en Design Academy bij RAUM

15 student participants were grouped together in four mixed teams, each with their own research focus. They followed a Research Through Design-approach, where making and thinking alternate through quick iterations. By designing probes, interventions, and acting out or performing ideas and hunches, they were challenged to generate knowledge by means of their designs. Although we developed a ‘crash course’ of only one week, we successfully engaged the students in the various stages of design research, introducing them to spatial and urban research methodologies and simultaneously reflecting with both students and tutors on the value of the manifold research methods. The fact that Design Academy and Utrecht University students teamed up was very helpful in this respect, as the students appeared open to immersing themselves within a peer learning experience.

The week started by using design probes to empathize with the residents of Leidsche Rijn. For instance, one of the teams created a map of the neighbourhood and asked people where they would bury treasure. This revealed several hidden ‘gems’ of Leidsche Rijn, locations that are public but not considered as typically public domain such as a corridor next to the train track where a many walks his dog on a daily basis.

Wijkplattegrond: verborgen parels van Leidsche Rijn - Samen de toekomst maken - Urban Future Studios en Design Academy bij RAUM

Following the probing phase, the teams developed prototypes for subsequent testing. This prototype might be a physical object (such as a Dradle, see picture below), or less tangible, for example like the SocialStreetCampaign that aimed to promote exchange between neighbours on a street (see picture below).

Tol om communicatie tussen wijkbewoners te stimuleren - Samen de toekomst maken - Urban Future Studios en Design Academy bij RAUM

‘It might sometimes be better to have a broken rib than a broken spirit.’

Another group focused on urban playgrounds and how kids interact and exchange within such environments. By analyzing the typologies of the vast number of playgrounds in the neighbourhood, they came to understand that although a lot of facilities are offered, the area lacks space for spontaneous, courageous play. The spaces are instead too controlled and over designed, as Bas Raijmakers, reader at Design Academy Eindhoven and visiting expert in the course remarked, “it might sometimes be better to have a broken rib than a broken spirit.”

Speeltuinen in Leidsche Rijn - Samen de toekomst maken - Urban Future Studios en Design Academy bij RAUM

Another group focused on how the topic of sustainability resonates in the area. Are the young inhabitants already aware of the huge climate challenges we face, and do they subsequently adapt their behaviour? The group designed a game, using simple wooden, coloured structures as a conversation piece, asking children to design their preferred environments.

These four fascinating projects opened up new ways of imagining the future of Leidsche Rijn, demonstrating how conversations with residents can be enriched. The Dradle for instance, presents a very concrete tool for improving participatory policy making. Rather than the standard questionnaire or topic list, the students deployed playful or provocative interventions to invite people to share their experiences. This resulted – we believe – in much more vivid, rich and engaging responses than would ordinarily have been the case.

The geographers taught the designers the importance of rigorous empirical research and spatial detail, whereas the designers taught the geographers the power of ‘thinking through making’.

A week is clearly too short to draw any conclusive statements regarding the future of Leidsche Rijn. Nonetheless, we believe this approach could be applied more frequently in Leidsche Rijn or other neighborhoods in the future. Three lessons learnt could be of particular help here:

“The abductive insight comes to us like a flash. It is an act of insight, although extremely fallible insight. It is true that the different elements of the [insight] were in our minds before; but it is the idea of putting together what we had never before dreamed of putting together which flashes the new suggestion before our contemplation.”

The Research Through Design-week was hosted and supported by RAUM. The initiators and instructors of the course are Danielle Arets and Mike Thompson from the Design Academy Eindhoven, and Irina van Aalst and Peter Pelzer from the Faculty of Geosciences, Utrecht University, respectively the Department of Human Geography and Planning / Urban Geography and the Urban Futures Studio.

facebook insta twitter youtube itunes spotify zaag oog